Ο μυθικός περίπατος της Αριάδνης

Διήγημα: “Ο μυθικός περίπατος της Αριάδνης / Το ημιτελές αριστούργημα “

Γράφει η Ελένη Χωρεάνθη //

 

 

 

 

Ο μυθικός περίπατος της Αριάδνης

 

Το ημιτελές αριστούργημα

 

Σκυμμένη στο εργόχειρό της, ονειρευόταν κι ακροβατούσε στο φαιό των αναμνήσεων με το μίτο της να συνδέει παρελθόν, παρόν και μέλλον. Κάθε βελονιά στο κέντημά της στον καμβά, κάθε ψηφίδα στο ψηφιδωτό των αναμνήσεων, ήταν μια πέρλα στο περιδέραιο της υπομονής της, κουβαλούσε ένα κομμάτι από την ιστορία της. Κι όλα μαζί συνέθεταν το παρελθόν, τα περασμένα μεγαλεία, τον απολεσθέντα παράδεισο της στιλπνής, χαμένης εφηβείας, τον αποθησαυρισμένο μέσα της χώρο-χρόνο, την εποχή της αθωότητας, τον αντιφατικό της νιότης κόσμο. Ξεθωριασμένη, μακρινή φιγούρα ο Θησέας στο βάθος του ορίζοντα.

Αν μπορούσε κανείς να διακρίνει τι κρυβόταν πίσω από τα σύμβολα, θα την έβλεπε διάφανη ζωγραφιά με όλα της τα προτερήματα, τα όνειρα και τα κουσούρια. Κάπου, σε μιαν απόμερη γωνιά του πίνακα θα ξεχώριζε, ξεθωριασμένη καρικατούρα, τον Ίκαρο να συλλαβίζει τον καιρό και να μετράει στα δάκτυλα τις λεπτομέρειες του αρχαίου κρατήρα που τον κρατούσε δέσμιο της γνώσης. Μάλλον οι λεπτομέρειες του περίφημου αγγείου τον αποδυνάμωσαν και του συνέθλιψαν σαν δυο μυλόπετρες κάθε ικμάδα του αισθήματος, τον ισοπέδωσαν και του έκλεισαν την οδό επιστροφής στο εφηβικό της όνειρο.

Ο Ίκαρος, διαπρεπής αρχαιολόγος με ανώτερες σπουδές στην Ιστορία της Τέχνης, με σημαντικό ανασκαφικό και συγγραφικό έργο στο ενεργητικό του, είχε κολλήσει στις αναλογίες των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του κρατήρα του Δερβενίου. Πολλά χρόνια κράτησαν οι έρευνες και τα πειράματα, οι εντρυφήσεις στην τεράστια σχετική βιβλιογραφία, οι ανακοινώσεις σε συνέδρια και σεμινάρια του είδους, οι μελέτες, οι δημοσιεύσεις των ευρημάτων σε επιστημονικά περιοδικά και εφημερίδες, χωρίς να μπορεί να καταλήξει ποτέ σ’ ένα εύλογο συμπέρασμα αποδεκτό, από μερίδα έστω αρχαιολόγων και των άλλων επιστημόνων, ιστορικών, πολιτικών μηχανικών, μεταλλειολόγων, εικαστικών, ψυχολόγων και ψυχαναλυτών, ίσως, όλων των εμπλεκομένων στη διαδικασία μελέτης και ερμηνείας αρχαιολογικών ευρημάτων.

Ο κρατήρας του Δερβενίου, έργο εξαιρετικής τέχνης και τεχνικής επεξεργασίας και σύνθεσης των υλικών κατασκευής του, και λόγω της μοναδικότητάς του, δεν αποτελούσε αντικείμενο έρευνας αποκλειστικά και μόνο αρχαιολόγων και ιστορικών της αρχαίας τέχνης, αφορούσε πλειάδα άλλων επιστημόνων και σηματοδοτούσε τη μεσολάβηση μεγάλου και χρονοβόρου διαστήματος για την εξαγωγή έγκυρων συμπερασμάτων.

Πρόκειται για τον κρατήρα που βρέθηκε σ’ έναν από τους έξι κιβωτιόσχημους τάφους της Θεσσαλονίκης ανάμεσα σε άλλα αγγεία με χρυσίζουσα εμφάνιση και σε πολλά κοινά χάλκινα με τη γνωστή στους αρχαιολόγους πράσινη πλατίνα, που έφεραν στο φως οι σωστικές ανασκαφικές εργασίες του αείμνηστου αρχαιολόγου Μακαρόνα και χρονολογούνται στα τέλη του τετάρτου π. Χ. αιώνα.

Ο διάσημος πλέον κρατήρας του Δερβενίου, είναι μοναδικός στον κόσμο τόσο ως προς τα υλικά και τον τρόπο κατασκευής του, όσο και ως προς το βάρος και το ύψος του. Προφανώς είναι τεφροδόχος κάποιου Μακεδόνα βασιλιά. Έχει ύψος 90 εκατοστά και το βάρος του είναι σαράντα κιλά. Τη μοναδικότητά του συνιστούν, εκτός από το ασυνήθιστο ύψος και βάρος για τεφροδόχο, τα υλικά και ο τρόπος κατασκευής του. Συγκεκριμένα, το κύριο σώμα ίσαμε τη μέση του λαιμού είναι μονοκόμματο. Η βάση, οι λαβές και τα ωραία φίδια και οι διακοσμήσεις, το στόμιο και τα τέσσερα συμπαγή αγαλμάτια είναι χυτά, ενώ το κύριο σώμα, σύμφωνα με τη μεταλλογραφική έρευνα, είναι σφυρήλατο.

Σ’ αυτό, βέβαια, το ανασταλτικό στοιχείο συνετέλεσε σημαντικά τόσο η αντίδραση όσο και η σφοδρή πολεμική των αντίπαλων ομότεχνών του, οι οποίοι, ως είθισται στους κύκλους της όποιας επιστημονικής έρευνας, αμφισβητούν εκ προοιμίου κάθε άλλη θεωρία ή άποψη η οποία δεν ταυτίζεται ή δεν συμφωνεί με τη δική τους.

Έτσι, κατά κανόνα, συμβαίνει με τις αντικρουόμενες απόψεις των ενδιαφερομένων ερευνητών σε κάθε επίσημη επιστημονική ανακοίνωση, κυρίως, όταν πρόκειται για καινοτομία. Σπανίως μια καθιερωμένη επιστημονική ομάδα ή κοινότητα δέχεται και, σπανιότερα, υιοθετεί τις απόψεις ενός μεμονωμένου ατόμου ή μιας ομάδας με διαφορετικές απόψεις ή καινοτόμες αποκαλύψεις οι οποίες πρόκειται να ταράξουν τα λιμνάζοντα ύδατα όπου βουλιάζει αξιοπρεπώς ενδεδυμένη, «σκεδάζουσα» σύμπασα κι ευφραινομένη η καθεστηκυία κοινωνικοπολιτική και η επιστημονική άρχουσα τάξη.

Η αμφισβήτηση είναι κανόνας, ειδικά σε περιπτώσεις αρχαιολογικής έρευνας, εκ προοιμίου αδιευκρίνιστες, και πολύ ευάλωτη λόγω ακριβώς της φύσεώς της, σε κάθε επίθεση. Όταν, ένας αρχαιολόγος διεθνούς κύρους και βεληνεκούς, όπως ο Μανόλης Ανδρόνικος, που ανακάλυψε τον τάφο του Μακεδόνα βασιλιά Φιλίππου, γεγονός που αποδεικνύει και πιστοποιεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την ελληνικότητα της Μακεδονίας, όχι μόνο αμφισβητήθηκε αλλά πολεμήθηκε μανιωδώς από Έλληνες και ξένους αρχαιολόγους, ενώ μέχρι σήμερα δεν επιβεβαιώθηκε καμιά από τις αντίθετες απόψεις, θα μπορούσε να δώσουν σημασία οι καθιερωμένοι σοφοί αρχαιολόγοι σε ένα νεαρό καθηγητή, δεν πα να είχε μάστερ και ντοκτορά στον φάκελό του, σ’ έναν καινοφανή ερευνητή και να δεχτούν να συζητηθούν, έστω, οι προτάσεις του; Είναι τόσο δύσκολο να γίνει αποδεκτή μια ανακάλυψη που ανατρέπει δεδομένα, μικρόψυχες αντιλήψεις, επίμαχες επιδιώξεις και επικίνδυνες ακόμα εδαφικές διεκδικήσεις όμορων κρατών.

Είναι ευνόητο πόσο μόχθο κατέβαλε και πόση πικρία καταβρόχθισε ο δυστυχής Ίκαρος προκειμένου να πείσει τους αντιφρονούντες για την ορθότητα των απόψεων και της στοιχειοθετημένης και τεκμηριωμένης θεωρίας του που αφορά τις αναλογίες των υλικών στην κατασκευή του περιώνυμου κρατήρα, ενός μοναδικού παγκοσμίως έργου τέχνης, ενός αριστουργηματικού καλλιτεχνήματος.

Προφανώς, αυτός είναι και ο λόγος ή οι λόγοι που τον ανάγκασαν ή του επέβαλαν να στραφεί προς τη θεραπεία της γης, αφού δεν μπόρεσε να επιβληθεί ως πρωτοπόρος ερευνητής στο χώρο της επιστήμης που μετά τόσου ζήλου και πάθους είχε σπουδάσει και είχε αφιερώσει τα καλύτερα χρόνια της ζωής του. Και το εφηβικό του αίσθημα.

Για χάρη της επιστήμης είχε αφήσει να κυλήσει η νιότη μέσα σε σκοτεινά, υγρά και ανήλιαγα υπόγεια κι αραχνιασμένα επιστημονικά Εργαστήρια. Και είχε χάσει το τρένο. Είχε χάσει το μέτρο και την ισορροπία που πρέπει να διέπει τις έγνοιες και τις επιλογές κάθε ανθρώπου, ο ποίος πατάει γερά στη γη και έχει στραμμένο το νου του προς τον ουρανό ξέροντας πως κυνηγάει σκόρπια πουλιά, κούφια όνειρα, συνήθως άπιαστα.

Ο Ίκαρος είχε αφανιστεί από τα έργα του. Τον είχαν κυριολεκτικά καταπιεί πρώτα οι επιστημονικές αναζητήσεις και, στη συνέχεια, οι ασχολίες του με την καλλιέργεια της γης. Έτσι δεν είχε ποτέ προσωπική ζωή. Ζούσε βίο μονήρη, αδιέξοδο. Και ήταν βολεμένος. Έτσι πίστευε ίσαμε τη στιγμή που ξύπνησε μέσα του η απωθημένη λαχτάρα για ζωή, όταν τον μοιραίο χρόνο βρέθηκε στο χείλος της αβύσσου και συνειδητοποίησε ότι σε τίποτα δεν τον ωφέλησαν οι αγώνες και οι προσπάθειες να επιβάλει τις επιστημονικές του απόψεις και να κατακτήσει τον κόσμο της επιστήμης.

Τότε αναλογίστηκε τι είχε, τι δεν είχε, τι θα μπορούσε να έχει, τι είχε χάσει. Και ξαναγύρισε νοερά στον απολεσθέντα παράδεισο της εφηβείας. Θυμήθηκε την Αριάδνη καθισμένη στο κεφαλόσκαλο να περνάει βελονιές με τη χρυσή κλωστή σκυμμένη στο εργόχειρό της.

Αλλά ήταν ίσως πολύ αργά. Ή μήπως δεν είχα χαθεί όλα…

 

(Απόσπασμα)

 

 

Δημοσιεύθηκε στο Fractal στις 2 Φεβρουαρίου 2022