Αριστοφάνης: Χορικά των βατράχων

☆ Αριστοφάνης: Βάτραχοι. Επιλογή από τα χορικά   

Μετάφραση, επιλογή κειμένων, εισαγωγή: Ελένη Χωρεάνθη //

Εισαγωγικό σημείωμα

Ο Διόνυσος, αφού δεν βρήκε στην Αθήνα κανένα ποιητή της προκοπής, αποφάσισε να τον αναζητήσει μεταξύ των νεκρών. Έτσι με τον Ξανθία, τον υπηρέτη του, έφτασαν στο παλάτι του Πλούτωνα τη στιγμή που ο Αισχύλος και ο Ευριπίδης, λογομαχούσαν σε έναν “Αγώνα Ποίησης” για το ποιος από τους δύο ήταν μεγαλύτερος ποιητής.

 

 

Χορός 

(Στ. 675-737)

Μούσα, πάρε τους ιερούς χορούς κι έλα με το τραγούδι σου

να μας ευχαριστήσεις,

να δεις τον όχλο των ανθρώπων τον πολύ, όπου μυριάδες

κάθονται οι σοφίες,

φιλοδοξότερες κι από τον Κλεοφώντα, που πάνω

στα υποκριτικά του

χείλη ωρύεται φρικτά

η χελιδόνα η Θρακιώτισσα,

+πάνω σε άνθος καθισμένη βάρβαρο+

ω και μ’ αηδονιού θρηνητικό σκοπό λαλεί,

γιατί θε να εξοντωθεί

ακόμα κι αν ισοψηφήσουν…

                                   

       Αν όμως εγώ όντας ο σωστός, δω τη ζωή ενός ανθρώπου                       

       ή τη συμπεριφορά του, αυτός πιο πολύ θα κλάψει,

       και δεν θα μείνει πολύν καιρό εδώ μήτε αυτή η μαϊμού

       που τώρα ενοχλεί, ο κοντός ο Κλειγένης εννοώ,

       ο πιο αχρείος λουτράρης ανάμεσα σ’ εκείνους που πουλάνε

               αλισίβα με νοθευμένη σόδα

               και λάσπη της Κιμώλου.

        Και, επειδή γνωρίζει τούτα δω, δεν αγαπά την ειρήνη,

               για να μην ξεγυμνωθεί

        καμιά φορά καθώς βαδίζει μεθυσμένος δίχως μπαστούνι.    

Χορός

(Στίχοι, 814 – 829)

“…Κι από την άλλη μια σμιλεύτρα στίχων, λεπτολόγα γλώσσα

φοβερή, πραγματικά, οργή ο βροντερός θα έχει εντός του,

σαν πλάι του δει τον φλύαρο, τα δόντια του να τροχάει,

τον αντίτεχνό του. Από μανία τότε φοβερή

τα μάτια θα στραβίσουν.

Και θ’ ανεμίσουν τρομερές λογομαχίες, με φούντες,

κι αστεϊσμών χονδροειδών και σμιλεμένων έργων,

ανδρός αμυνομένου, εμπνευσμένου ανδρός,

λόγια καλπάζοντα.

 

Τινάζοντας της κεφαλής του τα μαλλιά στον μαλλιαρό του αυχένα,

τα φοβερά του φρύδια σμίγοντας κι ουρλιάζοντας θα φέρει

από σανίδα ξεκολλώντας τους, λες, στίχους δυνατούς

με γιγαντιαίο φύσημα.

 

 

Που εξελισσόμενη κυλάει κουνώντας γκέμια φθονερά

τους στίχους κομματιάζοντας, θα ψιλοκοσκινίσει

πολύν πνευμόνων μόχθο.

 

Διόνυσος:

(875-882)

 

Ω, εννέα αγνές παρθένες του Δία

Μούσες, που διακρίνετε τα συνετά λεπτολόγα μυαλά

αντρών γνωμικολόγων, όταν σ’ αμάχη με περίτεχνα

έρθουν και δύστροπα επιχειρήματα κι αντιλογούνε,

ελάτε να εποπτεύσετε τη δύναμη

δυο δεινότατων στομάτων, να προμηθευτείτε

στίχους και ροκανίδια ηρωικών ποιημάτων.

Γιατί τώρα, ο μέγας αγώνας της σοφίας πρόκειται κιόλας

να λάβει χώρα.

 

Χορός ψυχών

(895-905)

 

Κι εμείς, φυσικά, επιθυμούμε

από δυο σοφούς άντρες ν’ ακούσουμε

καμιά μελωδία λόγων

Άντε, ριχτείτε στη μάχη!

Γιατί η μεν γλώσσα σας έχει εξαγριωθεί,

κι η θρασύτητα μαίνεται και στους δύο,

και τα μυαλά σας ησυχία δεν έχουν.

Φυσικό είναι λοιπόν να περιμένουμε

ο μεν ένας κάτι ωραίο να πει

και πολυπλανισμένο,

κι ο άλλος ανασπώντας με μακρηγορίες

σύρριζα τις λέξεις

ορμώντας μ’ αυτές να σκορπάει πολλές

πολύπλοκες λεπτολογίες

Χορός των νεκρών:

(991-1005)

 

Ετούτα δω τα βλέπεις, διαλεχτέ Αχιλλέα,

μα πες, σε τούτα εσύ τι θ’ απαντήσεις;

Μόνο να…

μη σ’ αρπάξει ο θυμός

κι έξω από τις ελιές σε πάει,

άγρια, σαφώς, σ’ έχει κατηγορήσει.

Αλλά, μεγάλε, εσύ να μην

αντιλογήσεις οργισμένα,

μα σαν τα άκρα συμμαζέψεις

χρησιμοποιώντας τα ιστία,

έπειτα σιγά σιγά να τ’ αφήσεις

και να περιμένεις,

πότε θα πιάσεις τ’ απαλό,

χαμηλωμένο αέρι…

 

 

Χορός των σκιών

(1482-1498)

 

Ευτυχισμένος όποιος άνθρωπος

έχει εξακριβωμένη σύνεση.

Κι από παρά πολλά μπορεί αυτό ν’ αποδειχτεί.

Γιατί τούτος εδώ που φάνηκε πως σκέφτεται σωστά

γυρίζει πάλι στο σπιτάκι του ξανά,

για το καλό των πολιτών,

και των δικών του το καλό,

των συγγενών του και των φίλων,

για το που είναι συνετός.

 

Είναι ωραίο λοιπόν να μη χαζολογάς

πλάι στο Σωκράτη καθισμένος,

τη μουσική αποδιώχνοντας

και τα μεγάλα εγκαταλείποντας

έργα της ποιητικής τέχνης.

Και το να χάνεις τον καιρό σου αργόσχολος

με λόγους τάχα παραινετικούς

και φλυαρώντας σχεδιάσματα,

ίδιον είναι παραφρονούντα ανθρώπου.

 

Χορός νεκρών

(1528-15533)

Και πρώτα καλοτάξιδος δώστε, θεοί του Κάτω Κόσμου,

να ‘ναι ο ποιητής που φεύγει και στο φως τώρα ανεβαίνει,

και στην πόλη μεγάλων και καλών ανδρών γνώμες καλές.

Γιατί έτσι εντελώς απ’ τα μεγάλα βάσανα θ’ απαλλασσόμασταν

κι από τις δύσκολες τις ένοπλες συρράξεις. Κι ας πολεμάει ο Κλεοφών

και όποιος άλλος από αυτούς θέλει, στα πατρικά του εδάφη.

* Μερικά από τα χορικά των “Βατράχων”, της ομώνυμης κωμωδίας του Αριστοφάνη, στη μορφή που παρεμβάλλονται στη μυθιστορηματική διασκευή μου του έργου μεγάλου αρχαίου ποιητή.

Παλαιό Φάληρο, 28. 4. 2021 / 20. 9. 2021

 Δημοσιεύθηκε στο Fractal στις 22 Σεπτεμβρίου 2021